بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٨١ - رأى عدليه

ترجمه:

مبحث اوّل: تحسين و تقبيح عقلى‌

حضرات در حسن و قبح افعال با هم نزاع داشته و در اينكه آيا ايندو عقلى بوده يا شرعى هستند با يكديگر اختلاف دارند و معناى اين اختلاف آنستكه:

آيا حاكم بحسن و قبح عقل است يا شرع؟

رأى اشاعره‌

اشاعره مى‌گويند:

در حسن و قبح افعال عقل هيچ حكمى ندارد و اساسا حسن و قبح بامر حقيقى و واقعى برنمى‌گردد و اينطور نيست كه قبل از ورود بيان شارع فعل ذاتا داراى حسن يا قبح باشد بلكه هرآنچه را شارع حسن قرار داد، حسن گشته و آنچه را كه قبيح شمرد قبيح مى‌باشد، بنابراين اگر شارع اقدس قضيّه را عكس فرمود يعنى آنچه قبيح است حسن دانست و آنچه حسن بوده قبيح قرار دهد هيچ امتناعى نداشته و امر منقلب مى‌گردد باين معنا كه قبيح حسن شده و حسن قبيح مى‌شود.

سپس ايشان مثالى براى مدّعاى خود آورده و گفته‌اند:

مثال آن نسخ حرمت و تبديلش بوجوب است و يا بالعكس نسخ وجوب و تبديل آن به حرمت مى‌باشد چه آنكه در ايندو مثال حسن به قبيح و قبيح بحسن تبديل شده و اين امر صرفا بجعل و تحسين و تقبيح شارع صورت گرفته و هيچ امتناعى هم ندارد.

رأى عدليّه‌

عدليّه مى‌فرمايند:

افعال با قطع نظر از حكم شارع ذاتا از نظر عقل قيمت و ارزش حقيقى و واقعى دارند چه آنكه برخى از آنها فى نفسه حسن و بعضى ديگر قبيح بوده و پاره‌اى ديگر فاقد ايندو صفت مى‌باشند.

پرواضح است كه شارع اقدس ابدا امر نمى‌فرمايد مگر بچيزى كه حسن بوده‌